Kolumna Zygmunta III Wazy

Pomnik króla Zygmunta III Wazy na Placu Zamkowym to symbol miasta. To jeden z najchętniej odwiedzanych pomników w stolicy, jak nie w całym kraju. To także najstarszy pomnik świecki w Warszawie!

Postać polskiego króla umieszczono na wysokiej kolumnie, z której władca obserwował przybywających do Warszawy od strony Krakowskiego Przedmieścia. Według przesądu, szabla uniesiona w królewskiej dłoni zwiastuje szczęśliwe losy dla miasta. Upuszczenie szabli zwiastuje klęskę. Jak do tej pory szabla spadła tylko raz, gdy podczas powstania warszawskiego, niemiecki pocisk zwalił pomnik z kolumny.

Ale kim w ogóle był dla Warszawy, król Zygmunt III Waza i dlaczego otoczony jest w stolicy taką czcią?

Kolumna Zygmunta III Wazy
Adres: Plac Zamkowy (Śródmieście; Stare Miasto)
Obiekt zabytkowy


DSC02446

Postać króla

Król Zygmunt III Waza cieszy się w Warszawie uznaniem przede wszystkim dlatego, że przeniósł tu stolicę z Krakowa. Wówczas jeszcze nieoficjalnie, bo Warszawa tytułowana była jedynie miastem rezydencjonalnym królów Polski. Jednakże, to właśnie jego decyzja z 1596, o przeniesieniu dworu i budowie Zamku Królewskiego, uczyniła Warszawę najważniejszym miastem w kraju.

Chociaż za panowania tego króla, Polska osiągnęła największy powierzchniowo obszar w całej swojej historii, to jego rządy nie są opisywane dobrze. Poprzez rodowód króla, Polska wplątała się w wojny o szwedzką koronę. Władcy zaś, do końca rządów wypominano, że bardziej troszczy się o Szwecję, aniżeli Rzeczpospolitą.

Zgoła odmiennie prezentują się zasługi dla Warszawy. Najważniejszą jest oczywiście budowa barokowego Zamku Królewskiego, który ukończono w roku 1611. Tym samym Warszawa otrzymała prawdziwą siedzibę na miarę króla. Ponadto Zygmunt III rozpoczął budowę innego Zamku – Ujazdowskiego, ale ten niestety nie przetrwał do naszych czasów.

Z innych obiektów i budowli powstałych z inicjatywy króla trzeba wymienić: Wał Zygmuntowski, Kaplicę Szujskich oraz Kanał Królewski (dzisiaj Żerański), prowadzący do podmiejskiego pałacyku w Nieporęcie (zbudowanego również dla króla).

Ponadto król zgromadził w Warszawie bardzo liczne zbiory dzieł sztuki, w której się miłował, a z jego inicjatywy, w mieście osiadła pierwsza kapela królewska, do której król osobiście wybierał muzyków.

DSC03969
Portret Zygmunta III Wazy namalowany przez Paula Rubensa; tutaj wypożyczony na potrzeby wystawy czasowej “Świat według Wazów” prezentowanej na Zamku Królewskim.

Historia monumentu

W 1644 król Władysław IV Waza, syn Zygmunta III, postanowił uczcić pamięć ojca, stawiając mu przed Bramą Krakowską, pomnik – kolumnę. Ustawiając ją w tym miejscu, władca sprawił, że pomnik króla widoczny był z daleka dla wszystkich przybywających do miasta od strony Krakowskiego Przedmieścia.

Nie obyło się bez konfliktów, w szczególności ze stolicą apostolską. Do tej pory na kolumnach wynoszono jedynie postacie Matki Boskiej, Jezusa oraz świętych. Ustawienie na kolumnie postaci króla, było w tamtych czasach świętokradztwem. Był to pierwszy taki pomnik w całej nowożytnej Europie, i jedyny aż do roku 1810!

Na przestrzeni kolejnych kilkuset lat, kolumna Zygmunta III podczas wojen ulegała większym, bądź mniejszym uszkodzeniom, ale poddawano ją, co jakiś czas renowacji. Na początku XIX wieku, po rozebraniu murów i wytyczeniu Placu Zamkowego, stała się jego częścią.

Częściej natomiast, zmieniało się same otoczenie pomnika. Na przykład w 1855 roku otoczono kolumnę basenem z wodą, w którego czterech rogach umieszczono wodotryski w postaci trytonów. W 1887 natomiast, wymieniono trzon kolumny na nowy, z włoskiego różowego granitu. Wtedy też usunięto resztki złoceń z pomnika, bo sam odlew był początkowo cały pozłacany. W 1931 usunięto basen z wodotryskami, a otoczenie uzyskało dawny wygląd.

Podczas powstania warszawskiego salwa niemieckich czołgów zrzuciła króla z cokołu. Władca chociaż spadł, to stracił jedynie szablę oraz lewe przedramię z krzyżem. Przepowiednia stała się wówczas prawdą: król opuścił szablę, a Warszawa legła w gruzach.

Po wojnie szybko podjęto się restauracji pomnika. Zrekonstruowany monument oraz nowy filar kolumny odsłonięto, już 22 lipca 1949, wraz z uroczystym otwarciem trasy W-Z. Był to pierwszy zrekonstruowany po wojnie pomnik w Warszawie. Dziś przesunięty o kilka metrów względem swego oryginalnego położenia.

Warto dodać, że historyczne – wymieniane na przestrzeni lat – filary kolumn, są prezentowane przed wejściem do Zamku, przy jego południowym skrzydle.

DSC01811
Poprzednie dwa filary kolumn – XVII- i XIX-wieczny, prezentowane przy południowym skrzydle Zamku.

Kolumna Zygmunta III – architektura

Chociaż projekt i wykonanie to wspólna praca kilku osób z otoczenia króla Władysława IV, największy udział przy powstaniu pomnika mieli dwaj architekci: Konstanty Tencalla oraz Augustyn Locci. Obaj panowie zaprojektowali większość budowli królewskich, powstałych za czasów Wazów, w tym Zamek Królewski.

W wyniku ich projektu powstał pomnik – kolumna o łącznej wysokości 22 metrów. Sam król mierzy 2,8 m i odlano go z brązu. Pomnik przedstawia Zygmunta III, jako władcę majestatycznego, wojownika i obrońcę wiary chrześcijańskiej. Król ma na sobie zbroję oraz płaszcz koronacyjny, a na głowie koronę. W jednej ręce dzierży wspomnianą już szablę, a drugą opiera o krzyż.

W przypadku tego monumentu na uwagę zasługują również kolumna z cokołem. Ten ostatni, utrzymany w stylu baroku, ozdobiono z każdej strony królewskimi orłami, girlandami i tablicami inskrypcyjnymi w języku łacińskim. Wymieniają one cnoty Zygmunta III jako króla Polski, wyszczególniają zwycięskie bitwy odniesione za jego panowania, a także wszystkie oficjalne tytuły władcy z rodu Wazów.

DSC02447

dzwonnica kościoła św. anny za dnia (14)
Położenie Kolumny Zygmunta III na tle Placu Zamkowego.

DSC02212

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.