Pomnik Jana Kilińskiego

Szewc, mistrz cechowy, radny, uczestnik spisków, pamiętnikarz, pułkownik, a w końcu przywódca mieszczan w czasie powstania kościuszkowskiego. Ciężko zliczyć wszystkie role, które odegrał w swoim życiu ten mieszczanin warszawski. Były one natomiast tak istotne, a zarazem symboliczne, że dziś przy Podwalu stoi postument ku jego czci, czyli pomnik Jana Kilińskiego.

Pomnik Jana Kilińskiego
Położenie: róg ulic Piekarska i Podwale
Autor: Stanisław Jackowski
Rok odsłonięcia: 1936 (na pl. Krasińskich); 1959 (w obecnym miejscu)

Sylwetka Jana Kilińskiego

Po tym krótkim wstępie należałoby usystematyzować informacje i pokrótce opowiedzieć o osobie Jana Kilińskiego.

Warszawiakiem nie był od urodzenia. Przybył do stolicy z Trzemeszna by szlifować fach szewca, do którego przyuczał się już w Wielkopolsce. Była to z pewnością dobra decyzja, gdyż w Warszawie wyuczył się na mistrza szewskiego. Z czasem został mistrzem całego cechu, właścicielem zakładu zatrudniającego 10 czeladników, właścicielem kamienicy przy ul. Szeroki Dunaj 5/145 oraz radnym miejskim.

To jednak dni: 17 oraz 18 kwietnia 1794 roku miały uczynić go legendą. Jako członek Związku Rewolucyjnego przewodził atakowi na rosyjską armię Osipa Igelströma, którą wypędził z miasta. Wkrótce wszedł do Rady Zastępczej Tymczasowej jako jedyny z mieszczan, a następnie został zastępcą radcy Rady Najwyższej Narodowej. Był także organizatorem 20 Regimentu Pieszego Konnego i jego dowódcą podzczas obrony Warszawy w walkach z wojskiem pruskim.

Po upadku powstania został aresztowany, a kolejne lata spędził wędrując pomiędzy kolejnymi rosyjskimi więzieniami. W 1798 roku powrócił do Warszawy i wiódł spokojne życie jako mistrz szewski z emeryturą pułkownika. Pisywał również pamiętniki.

Po jego śmierci 28 stycznia 1819 roku na warszawskich Powązkach miała miejsce dostojna ceremonia pogrzebowa. Jan Kiliński został pochowany w kościele św. Karola Boromeusza, jednak jego mogiła została zniszczona podczas przebudowy kościoła kilkanaście lat później.

IMG_1528


Pomnik Jana Kilińskiego

Na swój pomnik Jan Kiliński czekał do lat 30. XX wieku. Wtedy narodził się pomysł uczczenia człowieka, który porwał lud ku walce z wrogimi siłami. Na autora projektu wybrano Stanisława Jackowskiego. Ten urodzony w Warszawie artysta, miał na koncie już dwie ciekawe rzeźby, które cieszyły oko mieszkańców stolicy. Co ciekawe obydwie możemy wciąż podziwiać w Warszawie. Pierwsza to Tancerka w Parku Skaryszewskim, a druga to Chłopiec z krokodylem na ob. Placu Dąbrowskiego (choć w tym wypadku już tylko kopię).

Kiliński został przedstawiony w pozie bojowej, unosząc ku górze szablę w dłoni, dodatkowo dzierżąc pistolet za pasem. Wizerunek szewca o wysokości 4 metrów, miał stanąć na 3-metrowym cokole, zatem mówimy o pomniku sporych rozmiarów. Jego odlew powierzono w 1935 roku słynnemu zakładowi Braci Łopieńskich.

Rok później pomnik Jana Kilińskiego był już gotowy, a na dzień odsłonięcia wybrano 30. rocznicę powołania Warszawskiej Izby Rzemieślniczej. Było to dokładnie dnia 19 kwietnia 1936 roku. W wydarzeniu tym uczestniczyły wszystkie cechy rzemieślnicze Warszawy, a także prezydent Ignacy Mościcki. Jednak pomnik nie stanął w miejscu, w którym oglądamy go współcześnie. Ustawiono go w centralnym punkcie Placu Krasińskich, a Jan Kiliński zwrócił się twarzą w kierunku Katedry Polowej Wojska Polskiego.

W trakcie okupacji niemieckiej, w roku 1942, pomnik został zdemontowany. Było to następstwem akcji usunięcia niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika, o czym pisałem w artykule o tymże pomniku. Zakończenia wojny doczekał szczęśliwie w piwnicach Muzeum Narodowego. Co ciekawe, demontaż sprawił, że poza dorobieniem szabli, nie wymagał on głębszej konserwacji.

Po wojnie, dosłownie na moment ustawiono go przed Muzeum Narodowym, by niebawem przenieść go w pierwotne miejsce, na Plac Krasińskich. Tam pozostał przez kilkanaście lat, aż 15 lipca 1959 stanął u wylotu Piekarskiej na Podwale, w miejscu, w którym możemy oglądać go dziś.

Pomnik_Kilińskiego oldcpics.org
Pomnik Jana Kilińskiego na tle Pałacu Krasińskich (zdjęcie sprzed 1942); źródło: oldpics.org

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.