Pomnik Małego Powstańca

Większość warszawskich pomników zostało wzniesionych by oddać hołd postaciom ważnym w odniesieniu do Warszawy oraz Polski. Na mieście natrafić można również na ‘bezimienne’ pomniki, które są hołdem dla całej społeczności lub grupy ludzi. Niewątpliwie do takich monumentów należy zaliczyć pomnik Małego Powstańca, upamiętniający dziesiątki tysięcy dzieci, które poniosły śmierć w trakcie okupacji i powstania warszawskiego.

Pomnik Małego Powstańca
Położenie: pozostałości baszty u wylotu ul. Piekarskiej na Podwale
Autor: Jerzy Jarnuszkiewicz
Rok odsłonięcia: 1983

Dzieci w powstaniu warszawskim

IMG_1517

Nie są niestety znane dokładne liczby z podziałem na grupy wiekowe. Liczbę powstańców, żołnierzy armii Wojska Polskiego oraz ludności cywilnej zamordowanej w trakcie powstania warszawskiego szacuje się na około 200 tysięcy osób. Liczba ta jest ogromna, ale gdyby prześledzić średnią drabinę wieku społeczeństwa z pewnością okazałoby się, że kilkanaście tysięcy poległych stanowiły dzieci.

Życie w tamtych podłych czasach niestety zmusiło najmłodszych (i mówiąc dzieci nie mówię tylko o nastolatkach zbliżających się do 18 roku życia, ale o znacznie młodszych chłopcach i dziewczynkach) do walki i obrony własnych rodzin oraz miasta. Niejednokrotnie byli to członkowie organizacji harcerskich.

Witold Modelski ps. “Warszawiak”

Warto przytoczyć tu historie osób takich jak np. Witold Modelski ps. “Warszawiak”, który zginął w wieku 12 lat, będąc łącznikiem w powstaniu. Już w sierpniu 1944 mały Witek przyłączył się do zgrupowania “Radosław” i słynnego batalionu “Parasol”. Był na tyle odważny i skuteczny, że jeszcze za życia uzyskał Krzyż Walecznych i stopień kaprala. Niestety zginął w trakcie walk na Powiślu, w domu przy ul. Wilanowskiej. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Jerzy Bartnik ps. “Magik”

Zgoła odmiennie ułożyła się historia Jerzego Bartnika ps. “Magik”. Urodzony w 1930 roku już od początku wojny musiał zmierzyć się z jej najgorszym aspektem. W 1939 po zajęciu kraju przez wrogą armię, jego ojciec został aresztowany i rozstrzelany przez Niemców. Cała rodzina wraz z Jurkiem została aresztowana w 1943. Matka i ciotka zostały wysłane do obozu w Auschwitz, a Jurek wraz z siostrą (również zaangażowaną w działalność AK – łączniczką batalionu “Parasol”) i babcią przenieśli się do województwa świętokrzyskiego. Jeszcze w tym samym roku 13-letni Jurek brał udział w bitwie na Barwinku jako członek ZZP AK “Ponury”, a po powrocie do Warszawy wstąpił do “Parasola”. W powstaniu walczył na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu. W rezultacie otrzymał Krzyż Walecznych oraz jako najmłodszy w historii żołnierz Order Virtuti Militari V klasy, wręczony przez Bora-Komorowskiego. Podczas walk stracił niestety też oko, ale wojnę przeżył. Zmarł w ukochanej Warszawie w roku 2011 (choć powrócił z emigracji dopiero w 1992). Również pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Na kartach historii zapisały się jeszcze młodsze postacie jak np. Róża Góździewska, 8-letnia sanitariuszka oraz 9-latek Jerzy Romual Grzelak ps. “Pilot”, najmłodszy znany uczestnik walk w trakcie powstania.

Kilka słów o pomniku Małego Powstańca

Pomnik Małego Powstańca jest dziś symbolem. Jednym z najliczniej odwiedzanych pomników Warszawy przez zagraniczne grupy turystów. Widok małego chłopca w przydużych butach i mundurze oddziałuje na wyobraźnię ludzi, którzy są w stanie urealnić sobie dramat, jaki spadł na mieszkańców miasta w trakcie II wojny światowej.

Co ciekawe, autor – Jerzy Jarnuszkiewicz – wykonał projekt rzeźby już w latach 40. XX wieku. Studiował wtedy na Akademii Sztuk Pięknych, a także pracował jako wolontariusz przy odgruzowaniu miasta. To właśnie w tamtym okresie narodził się pomysł upamiętnienia harcerzy, którzy walczyli ramię w ramię z dorosłymi powstańcami.

Jednak dopiero na początku lat 80. z inicjatywy Chorągwi Stołecznej ZHP im. Bohaterów Warszawy zaczęto zbierać fundusze na odlew i ustawienie pomnika w Warszawie. W rezultacie, dosyć szybko zebrano określoną kwotę i niedługo potem, w towarzystwie tysięcy harcerzy z całego kraju, dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika.

Pomnik ukazuje nam odlanego z brązu chłopca w rynsztunku bojowym. Na jego głowie znajduje się hełm z orłem i biało-czerwoną opaską oraz przewieszony przez szyję pistolet maszynowy.

Za pomnikiem powieszono tablicę z czerwonego piaskowca, z tekstem jednej z najbardziej znanych piosenek powstańczych Warszawskie dzieci autorstwa Stanisława Ryszarda Dobrowolskiego:

Warszawskie dzieci pójdziemy w bój
za każdy kamień twój
stolico damy krew

IMG_1514
IMG_1505
IMG_1511

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.