Pomnik Mikołaja Kopernika

Mikołaja Kopernika nikomu przedstawiać nie trzeba. Człowiek, który wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię; twórca teorii heliocentrycznej i prekursor jednej z największych rewolucji naukowych w historii. Do dziś pozostaje jednym z najwspanialszych uczonych Polaków. Nie dziwi zatem, że pomnik Mikołaja Kopernika jest jednym z wielu na świecie, a ten w Warszawie już od niemalże 200 lat zamyka perspektywę Krakowskiego Przedmieścia, przed przejściem w Nowy Świat.

Pomnik Mikołaja Kopernika
Położenie: Krakowskie Przedmieście (przed pałacem Staszica), Warszawa
Autor: Bertel Thorvaldsen
Rok odsłonięcia: 1830

O pomniku i okolicznościach jego powstania

Decyzję o budowie pomnika podjęto w roku 1810 z inicjatywy Stanisława Staszica. Fundusze do realizacji pomnika zebrano ze składek społecznych, jak i zapisu Staszica. Wybór miejsca również nie był przypadkowy – pomnik usytuowano przed Pałacem Staszica, który w tamtym czasie był siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Nauki. W 1825 model pomnika był już ukończony, trzy lata później w Warszawie wykonano odlew z brązu. 1830 to data uroczystego odsłonięcia, którego dokonał Julian Ursyn Niemcewicz.

Projekt pomnika wykonał Bertel Thorvaldsen. Ten sam, który zaprojektował pomnik Księcia Józefa Poniatowskiego, stojący przed Pałacem Prezydenckim. Posąg przedstawia postać siedzącego Mikołaja Kopernika, trzymającego w dłoniach sferę armilarną i cyrkiel. Cokół pomnika zaprojektował Adam Idźkowski. Umieszczono na nim dwie tablice inskrypcyjne “Mikołajowi Kopernikowi rodacy” oraz “Nicolao Copernico grata patria”.

Pomnik_Mikołaja_Kopernika_w_Warszawie_1908
Pomnik w roku 1908; w tle po lewej widoczny Pałac Karasia (jeszcze przed wyburzeniem); źródło: wikipedia.org

Z historii pomnika

Z pomnikiem wiąże się kilka wydarzeń historycznych. Na pewno trzeba wspomnieć tu o zamachu na namiestnika carskiego – Fiodora Berga, który miał miejsce nieopodal pomnika, 19 września 1863. Bomby spadły na generała z okien Pałacu Zamoyskich. W ramach odwetu, policja carska dokonała aktu wandalizmu wyrzucając wszystkie rzeczy mieszkańców przez okna, po czym zaniosła pod pomnik Mikołaja Kopernika i tam spaliła. Wśród tych przedmiotów był również fortepian Fryderyka Chopina, który upamiętnił Cyprian Kamil Norwid w wierszu o tym samym tytule.

W trakcie II Wojny Światowej pomnik miał dużo szczęścia, gdyż Niemcy traktowali Mikołaja Kopernika jak swojego rodaka. W następstwie zasłonięto polską tablicę inskrypcyjną, zastępując ją inną w języku niemieckim. Właśnie z tą tablicą wiąże się druga ciekawa opowieść. W dniu 11 lutego 1942 roku Aleksy “Alek” Dawidowski, członek organizacji “Wawer”, odkręcił blisko 100-kilogramową niemiecką tablicę z cokołu. Chociaż tablica spadła z hukiem, Alek zdołał przeciągnąć ją na róg Oboźnej i Krakowskiego Przedmieścia, gdzie ukrył ją w zaspie śniegu. Czyn ten upamiętnia tablica umieszczona na ziemi, obok cokołu pomnika. O losach Alka mogliście poczytać w “Kamieniach na szaniec”, będącej lekturą z lat szkolnych.

Pomnik Mikołaja Kopernika dzisiaj

Po powstaniu warszawskim Niemcy wywieźli pomnik na złom. Jeszcze w roku 1945 odnaleziono go koło Nysy i ustawiono pomimo zniszczeń na powrót przed Pałacem Staszica. W marcu 1949 pomnik Mikołaja Kopernika został odrestaurowany w zakładzie odlewniczym Braci Łopieńskich.

Ostatnie zmiany nastąpiły w roku 2007. Wokół pomnika wymieniono nawierzchnię na czerwony granit i odtworzono plan układu słonecznego ze Słońcem, planetami oraz ziemskim księżycem odlanymi z brązu. Autorem tego projektu jest Antoni Grabowski.

pomnik kopernika
kopernik7

Na koniec ciekawostka: gdyby ktoś miał okazje odwiedzać Chicago, czy Montreal, może odczuwać lekkie deja vu, gdyż dokładne kopie pomnika z Krakowskiego Przedmieścia zostały ufundowane i ustawione przez polonię, przed planetariami w obu amerykańskich miastach.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.