Pomnik Mikołaja Kopernika

Mikołaja Kopernika nikomu przedstawiać nie trzeba. Człowiek, który wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię; twórca teorii heliocentrycznej i prekursor jednej z największych rewolucji naukowych w historii. Do dziś pozostaje jednym z najwspanialszych uczonych Polaków, a pomniki ku jego czci zdobią wiele miast na całym świecie. Pomnik w stolicy Polski ma już blisko 200 lat i jest jednym z najcenniejszych przedwojennych monumentów Warszawy.

Pomnik Mikołaja Kopernika
Położenie: przed pałacem Staszica, Krakowskie Przedmieście, Warszawa (Śródmieście; MSI Śródmieście Północne)
Autor: Bertel Thorvaldsen
Rok odsłonięcia: 1830

O pomniku i okolicznościach jego powstania

Decyzję o budowie pomnika podjęto w roku 1810, a jej inicjatorem był inny wielki polski uczony – Stanisław Staszic. Chociaż żył na przełomie XVIII i XIX wieku śmiało można go określić mianem człowieka renesenasu. Fundusze na wystawienie pomnika zebrano ze składek społecznych, a część środków przekazał wspomniany wyżej Staszic. Ponadto, na miejsce w którym miał stanąć pomnik Mikołaja Kopernika, wybrano placyk przed siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Nauki (co ciekawe dziś ten budynek nosi miano pałacu Staszica), będący zarazem zakończeniem Krakowskiego Przedmieścia, które w dalszym biegu nosiło już miano Nowego Światu.

Model pomnika został ukończny w 1825 roku, a jego projektantem był Bertel Thorvaldsen. Ten światowej sławy rzeźbiarz jest również autorem innego warszawskiego pomnika – księcia Józefa Poniatowskiego, który ustawiony jest przed Pałacem Prezydenckim. Tak na marginesie, polecam zapoznać się z innymi pracami duńskiego rzeźbiarza (wygooglujcie np. pomnik lwa w szwajcarskiej Lucernie). W 1830 roku inny wielki Polak, poeta Julian Ursyn Niemcewicz dokonał uroczystego odsłonięcia pomnika. Mikołaj Kopernik został przedstawiony w postaci siedzącej, dzierżąc w dłoniach sferę armilarną oraz cyrkiel, nawiązujące do zainteresowań uczonego. Dodatkowo, swoje pięć groszy dołożył inny znakomity polski architekt – Adam Idźkowski, który zaprojektował cokół pod pomnik Mikołaja Kopernika. Znalazły się na nim dwie tablice inskrypcyjne:

“Mikołajowi Kopernikowi rodacy” oraz “Nicolao Copernico grata patria”.

Pomnik_Mikołaja_Kopernika_w_Warszawie_1908
Pomnik w roku 1908; w tle po lewej widoczny Pałac Karasia (jeszcze przed wyburzeniem); źródło: wikipedia.org

Ciekawostki historyczne związane z pomnikiem

Z pomnikiem wiąże się kilka wydarzeń historycznych. Na pewno trzeba wspomnieć tu o zamachu na namiestnika carskiego – Fiodora Berga, który miał miejsce nieopodal pomnika, a było to 19 września 1863 roku. Bomby spadły na generała z okien Pałacu Zamoyskich. W ramach odwetu, policja carska dokonała aktu wandalizmu wyrzucając wszystkie rzeczy mieszkańców przez okna, po czym zaniosła pod pomnik Mikołaja Kopernika i tam spaliła. Wśród tych przedmiotów był również fortepian Fryderyka Chopina, który upamiętnił Cyprian Kamil Norwid w wierszu o tym samym tytule.

W trakcie II Wojny Światowej pomnik miał dużo szczęścia, gdyż Niemcy uważali Mikołaja Kopernika, nie za polskiego, a swojego uczonego (wszakże Toruń powstał jako krzyżackie miasto Thorn). W rezultacie zasłonięto polską tablicę inskrypcyjną, zastępując ją inną, w języku niemieckim. Właśnie z tą tablicą wiąże się kolejna ciekawa opowieść. W dniu 11 lutego 1942 roku Aleksy “Alek” Dawidowski (którego większość kojarzy z książki “Kamienie na szaniec”), członek organizacji “Wawer”, odkręcił blisko 100-kilogramową niemiecką tablicę z cokołu. Chociaż tablica spadła z hukiem, Alek zdołał przeciągnąć ją na róg Oboźnej i Krakowskiego Przedmieścia, gdzie ukrył ją w zaspie śniegu. Czyn ten upamiętnia tablica umieszczona na ziemi, obok cokołu pomnika.

Pomnik Mikołaja Kopernika współcześnie

Po powstaniu warszawskim Niemcy chyba jednak doszli do wniosku, że Kopernik był Polakiem i pamięć o nim też należy zniszczyć. Mianowicie pomnik miał zostać przetopiony. Na szczęście, w roku 1945 odnaleziono go koło Nysy i pomimo zniszczeń ustawiono z powrotem przed Pałacem Staszica. W marcu 1949 pomnik Mikołaja Kopernika został odrestaurowany w słynnym zakładzie odlewniczym Braci Łopieńskich.

Ostatnia renowacja i zmiana otoczenia to wiek XXI. W roku 2007 wokół pomnika wymieniono nawierzchnię na czerwony granit i odtworzono plan układu słonecznego ze Słońcem, planetami oraz ziemskim księżycem odlanymi z brązu. Autorem tego projektu jest Antoni Grabowski. Tak więc dziś u stóp Mikołaja Kopernika znajduje się słońce, wokół którego krążą wszystkie planety naszego układu słoneczego. Uważam, że to bardzo pomysłowy projekt, a zarazem dobrze wykonany i harmonizuje z otoczeniem.

pomnik kopernika
kopernik7

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.