Zabytki

Zgodnie z ustawą z dnia 23 lipca 2003 o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt. 1).

W myśl art. 6 ust. 1 pkt. 1 ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome, będące w szczególności:

a. krajobrazami kulturowymi,
b. układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi,
c. działami architektury i budownictwa,
d. działami budownictwa obronnego,
e. obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi,
f. cmentarzami,
g. parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni,
h. miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji.

Ochronie mogą podlegać również nazwy geograficzne, historyczne lub tradycyjne nazwy obiektu budowlanego, placu, ulicy lub jednostki osadniczej (art. 6 ust. 2).

Na dzień 31 marca 2019 w Warszawie znajduje się 1607 obiektów bądź zespołów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych. Niekiedy pod jednym nr rejestracyjnym znajduje się kilka lub nawet kilkanaście zabytkowych obiektów (np. układy urbanistyczne, tereny przemysłowe, zespoły pałacowo-parkowe). Łączna liczba zabytków w sensie pojedynczych budowli, oscyluje w granicach 2200 dla Warszawy.

W celu szczegółowego zapoznania się z tematem odsyłam na stronę Narodowego Instytutu Dziedzictwa

Pełna lista zabytków dla Warszawy i jej aglomeracji znajduje się tutaj:

Województwo mazowieckie (szukać interesujących nas gmin, należących do aglomeracji miejskiej)

Warszawa

Mapa zabytków nieruchomych na terenie Warszawy

 

Mamy jeszcze coś takiego jak Gminna Ewidencja Zabytków. Zgodnie z art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami: wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Stosownie do art. 22 ust 5 ww. ustawy: W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru, 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Jest to nic innego jak rozszerzona lista gminna, która oprócz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru, zawiera obiekty mogące w przyszłości potencjalnie do takiego rejestru trafić, bądź należy objąć je specjalną troską, ze względu na ich historyczne znaczenie lokalne. Lista GEZ jest na bieżąco aktualizowana i obecnie na terenie Warszawy znajduje się ponad 11 tysięcy obiektów wpisanych do Gminnej Ewidencji Zabytków:

Pełna lista obiektów w Gminnej Ewidencji Zabytków

 

Gdybyśmy jednak chcieli skupić się na tych najważniejszych obiektach możemy posłużyć się dwoma innymi listami. Pierwsza i zarazem najbardziej prestiżowa lista na świecie odnosząca się do zabytków to Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO. Lista ta zawiera obiekty dziedzictwa kulturowego i naturalnego o „wyjątkowej powszechnej wartości” dla ludzkości. Na liście znajduje się nieco ponad 1000 obiektów z całego świata, w tym 15 miejsc z Polski. Wśród tej piętnastki jest Stare Miasto w Warszawie, wpisane na listę w roku 1980.

Stare Miasto na stronie UNESCO

 

Druga zaszczytna lista to Pomniki Historii, które ustanawiane są w Polsce od roku 1994. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Obecnie takich obiektów w całej Polsce jest 105 i to właśnie one kształtują naszą świadomość kulturowo-historyczną w stopniu najwyższym. Warszawa może poszczycić się trzema pozycjami na tej liście:

1) Historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem

2) Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya

3) Zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach

Jak widać są to większe obszary miejskie, na które składa się kilka do nawet kilkudziesięciu obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych.

Lista Pomników Historii 

 

Na koniec jeszcze dodam, że pierwsze wpisy do rejestru zabytków warszawskich miały miejsce 01.07.1965 i od tamtej pory co roku ta lista się poszerza.

 

Pozostałe zabytki, po raz kolejny dla ułatwienia poszukiwań interesujących zagadnień, podzielimy na następujące kategorie:

– urbanistyka

– zamki, pałace i dwory

– obiekty mieszkalne

– obiekty sakralne i cmentarze

– obiekty użyteczności publicznej

– obiekty przemysłowe

– obiekty obronne

– parki i ogrody

– inne

 

Ze względu na złożoność niektórych wpisów, obejmujących kilka obiektów pod jednym nr rejestracyjnym, dany zespół będący np. założeniem parkowo-pałacowym można przyporządkować zarówno do kategorii ‘parki i ogrody’, jak i ‘zamki, pałace i dwory’. Jeżeli jest to duży zespół jak np. Uniwersytet Warszawski, to będą tam zarówno obiekty użyteczności publicznej, pałace, budynki gospodarcze, etc. Podział jakiś jednak wprowadzić musimy, nie dziwi zatem, że zabytki będą powtarzać się w różnych kategoriach. 

Zapraszam do wspólnego zwiedzania miasta, bo choć Warszawa tak bardzo ucierpiała po Powstaniu Warszawskim, to jednak wiele obiektów przetrwało lub zostało pieczołowicie odbudowanych i dziś możemy podziwiać je we wszystkich dzielnicach. Aby nie było wątpliwości, że trafiliście na wyjątkowy obiekt, zabytki oznaczane są taką oto tabliczką: